Caravan vol dromen

Haidt Süd – ‘Als ik mijn eenzaamheid maar omarm’, 26.01.2010

Tjerk Ridder (38) staart al 56 uren naar het licht. Naar verdwijnende achterlichten van Duitse, Poolse, Nederlandse en Britse auto’s. Naar de knipperende tl-verlichting van het kleine restaurant van tankstation Haidt Süd in Midden-Duitsland. Naar het niet-meer-zo-licht in de ogen van trouwste reisgezel teckel Dachs (5) – naar de Duitse benaming ‘Dachshund’. Zijn eigen ‘bockworst’ op pootjes. Het zijn eenzame uren, die iedere dertig seconden worden gemarkeerd door het geluid dat de gokkasten produceren, terwijl Ridder zijn zoveelste portie friet weg kauwt op een rode, plastic stoel in de hoek. En stééds maar weer die zin. ,,Dag meneer, ik ben Tjerk Ridder, muzikant en theatermaker uit Nederland en ik zoek een trekhaak.”

‘Moet ik niet de handdoek in de ring gooien’, denkt hij na de zoveelste afwijzing. ,,Het was min 17 graden, ik stond al drie dagen vast, sliep vier uur per nacht. Al zo vaak nee gehoord. Mensen die eerst heel enthousiast mijn verhaal aanhoren en dan zeggen: ‘Nee sorry. Als je nou een lekker wijf was geweest…’” Maar Ridder herpakt zich. ,,Ik had er zo veel tijd en energie ingestoken, allerlei mensen volgden me op Twitter, het was al drieënhalve week goed gegaan. Ik dacht: ik kán niet bij de eerste de beste tegenslag stoppen. Dit moet lukken.”

De 21-jarige Sebastiaan Biesheuvel is zijn redding. Op weg naar Oostenrijk, in de auto van zijn vader. Nog nooit gereden met een caravan. Zijn pa beloofd niemand mee te nemen. Ridder mag instappen. Prompt begeven de lichten van de caravan het. Ridder zwijgt, waagt de gok. Hij weet: spreken is uitstappen. Ook zonder licht kan het lukken. Weken later ontvangt de theatermaker een mail van Sebastiaans vader. ‘We hebben eerst flink gevloekt, maar zijn heel trots op onze zoon dat hij je heeft meegenomen.’

Bochum – ‘Spreek je uit, vertel me al je dromen’, 11.01.2010

De eerste, echte lift komt van de Duitse Hellmut, in week twee. Ridder heeft journalist Peter Bijl (32) intussen gevraagd om aan te haken. Ze leerden elkaar kennen op een door Bijl georganiseerd festival over de val van de Berlijnse muur. Het klikt; de vintage ogende Eriba Touring 410 krijgt er een bewoner bij. Twee mensen, een hond, een fiets en een gitaar. Off they go. De eerste liften gaan vanzelf. Aangeboden via Twitter, door tv-ploegen en andere enthousiastelingen.

Dan breekt de dag aan dat de duim omhoog en het kartonnetje de lucht in moet. Anhängerkupplung Gesucht! Hellmut stopt. Ridder vraagt hem onderweg naar zijn dromen. Hellmut voelt zich niet senang op zijn werk in de blikjesfabriek. Hij stelt zijn doelen te hoog. Het stemt hem ontevreden. Samen met Riddermaakt de Duitser een stappenplan. Minder hoge doelen stellen, sneller tevreden zijn. Het plan wordt letterlijk ingeblikt en krijgt een sticker met een uiterste houdbaarheidsdatum erop.

Met Hellmuts droom is de basis van het caravanproject geconserveerd: je hebt anderen nodig om ergens te komen. De kreet staat groot op de caravan en Ridder en Bijl kunnen hem niet vaak genoeg herhalen. Tijdens het gesprek, in de theatershow en in het boek dat na de reis in eigen beheer werd uitgegeven. Ridder: ,,We proberen mensen bewust te maken, te laten nadenken over hun dromen. Wie ben je en waar word je gelukkig van? Het is een project over verbinding, een onderzoek naar gastvrijheid en welwillendheid. Dat willen we tastbaar, voelbaar en zichtbaar maken.”

Tenja – ‘Kom bij me kom bij me…Nieuw licht’ 11.01.2012

Na terugkomst vanuit eindbestemming Istanbul, ging de theatervoorstelling Trekhaak Gezocht: Een Theatrale Road Movie in première tijdens de Wereld Expo 2010 in Shanghai. Daarna volgden theaterfestival De Parade en in 2011 onder meer het Lowlands festival in Biddinghuizen en Noorderzon in Groningen. Voorstellingen in Duitsland, Engeland, Italië en Turkije liggen in het verschiet. Evenals een vijf pagina’s tellende feature in de Italiaanse Marie Claire. Blijft over de wens om te spelen op de festivals Oerol op Terschelling en Into the Great Wide Open op Vlieland.

Bedoeld om ideeën op te doen voor Ridders nieuwe album, groeide het kunstproject uit tot een nu al twee jaar durende ontdekkingsreis binnen en zelfs ver buiten de grenzen van Europa. Manieren om vooruit te komen, daar draait het allemaal om. ,,We vertellen een verhaal van mogelijkheden. Zoeken naar overeenkomsten, niet naar verschillen”, zegt Bijl. ,,Daarbij worden we ook steeds geconfronteerd met onze eigen vooroordelen en tekortkomingen.”

Het bezoek aan de Balkan is daarvan het levende bewijs. Bijl: ,,Wie aan de Balkan denkt, denkt aan Srebrenica, aan oorlog. Wij ook. En het klopt, in het Kroatische stadje Vukovar zie je de kogelgaten in de watertoren langs de kant van de weg. Maar wat we vooral zijn tegengekomen is een enorme gastvrijheid en openheid, juist in die landen. In Duitsland vroegen ‘aanhakers’ ons of we wel verzekerd waren voor krassen op hun auto. Terwijl in Kroatië een lift eindigde met een sinas bij Milenko thuis op de bank, waar hij ons zijn 38 grijze roodstaarten, ara’s en kaketoes liet zien.”

Utrecht – ‘Waar je ook heen gaat, je reist met me mee’, 11.01.2012

Het klinkt als een sprookje; bitter wordt met zoet overschreven en voorzien van een glanzende, moralistische kaft. Is dat hun verhaal? Ridder: ,,Het hele idee van kunst die moet schuren, dat is allemaal leuk en aardig. Maar dat doet het vanzelf wel, daar hoef je niet naar op zoek. Het wordt tijd dat we gaan zien wat de overeenkomsten zijn. Mensen zijn zo bang om in het licht te staan. Maar ellende is er al genoeg, dus laat het mooie en het schone maar zien.”

,,Onze grootste bevrediging”, zegt Bijl, ,,is dat mensen naar ons toekomen en zeggen: jullie hebben mij geïnspireerd. We hopen dat ons verhaal anderen op weg helpt.” Gebeurt dat ook echt? Beklijven de ingeblikte dromen? ,,Ja. We krijgen mails en sms’jes, somsmaanden of een jaar na dato. Een dame vertelde dat ze graag hoog in de boom wilde komen bij een vakbond. Ze heeft nu een belangrijke functie bij de FNV. Een ander wilde graag een zware triatlon lopen, de Ironman. Hij heeft de medaille inmiddels op zak.”

Voor zoiets is moed nodig, betoogt Ridder. ,,Het waarmaken van je dromen, in ons geval het maken van deze reis en onze ontberingen en reflecties een plek geven, dat vraagt om vallen en opstaan. In je blote kont langs de kant van de snelweg staan. Telkens weer. Alleen op reis, steeds afscheid nemen, risico’s nemen, dat speelt in op je angst. Ik ben mijn spoken wel tegengekomen. Maar ik heb gestaan voor wie ik ben.”

Theatrale roadmovie

Ruim twee maanden, 3700 kilometer 53 liften en 8 landen. Muzikant en theatermaker Tjerk Ridder (1973, toneelacademie) en journalist Peter Bijl (1979, algemene letteren en journalistiek) trokken voor hun kunstproject Trekhaak Gezocht al liftend met een caravan door Europa. Zonder auto, maar met teckel Dachs, gitaar en fiets ervoeren zij in de winter en zomer van 2010 dat je anderen nodig hebt om ergens te komen.

Aanvankelijk was Ridders plan om de Europese Culturele Hoofdsteden van dat jaar (Essen in Duitsland, het Hongaarse Pécs en Istanbul in Turkije) te bereizen, als inspiratie voor zijn nieuwe album. Al gauw bleken alleen een album en in zijn eentje reizen niet genoeg. Bevriende journalist Peter Bijl haakte aan en samen maakten zij de theaterproductie Trekhaak Gezocht: Een Theatrale Roadmovie, waarin liedjes, film en verhalen elkaar aanvullen. Ook legden zij hun verhalen vast in een boek, dat met duizend nieuwe exemplaren deze maand de tweede druk beleefde.

www.trekhaakgezocht.nl

Verschenen in de Leeuwarder Courant, 14 januari 2012
Foto's: Marnix Schmidt

Conopophaga

Groots en gevleugeld
hupste hij monter
vliegensvlug
over bosgrond
door de lucht

Maakte van muggen
met korte meppen
korte metten

Olifanten keken raar
hij liet ze maar -
bedoeld voor grote mensen

Ze stampijden, bliezen
tetterden
met lome passen
in de oren
van de klein geletterden

Liever at hij muizenbeetjes
dutte de dag in hazenslaapjes
werd dan wakker
en was als elke morgen
weer gewoon insecteneter

Dag

het is vandaag bedacht ik me
dat ik niet meer aan je dacht

zal ik 'm vieren denk je
de dat ik niet meer aan je dacht?

of liever morgen maar

als ik zonder erbij na te denken
niet meer aan je denk

mooi gedacht denk je niet

AOW olee!

"Geachte mevrouw Van den Krommenacker,

U heeft bij Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Detailhandel een klein pensioen opgebouwd. Omdat dit om een laag bedrag gaat, bieden wij u de mogelijkheid om dit in één keer te ontvangen. Officieel heet dit: het afkopen van uw pensioen. Als u hiervoor kiest, ontvangt u binnenkort éénmalig bruto €3,41. Wij zijn verplicht hier nog loonheffing op in te houden."

Who got fired this week?

Who got fired this week?

Alumnus writes book full of recession porn

Freek Staps (33) works as a correspondent in New York for the Dutch newspaper NRC Handelsblad. This month, he published his first book, 'Meer Meer Minder. Amerikanen over hun grote crisis' (More More Less. Americans on their big crisis). For the promotional tour, Staps visited Groningen, the city werhe he was a student and wrote for the University Paper.

By LIEKE VAN DEN KROMMENACKER

Freek Staps is small in stature, big in ambition. He speaks with passion; sometimes his words are accompanied by large gestures. He gets a bit angry when people say the economic crisis has nothing to do with them. This is no bedtime story - it's a hug story about how the American dream beacme the world's biggest nightmare.

Overkill

"There's no such thing as overkill with the financial crisis. There are still so many questions left unanswered. Will I find a job once I graduate? Will there even be any jobs by then? What can I do if I get fired? These are the kinds of questions I'm trying to answer in my book. I don't believe we are at a point yet where people are thinking, I don't want to hear about it any more. And if you are, you've underestimated what's happening. We're all in this together."

Shattered dream

"In California, I met this Mexican-American girl, Patricia, the daughter of a tomato picker. Her mum wraps soap in a factory. She was the first iin the family who had the chance to go to university. Patricia lived the American dream and did what she was expected to do: studied well, joined a students' union, was an involved student. Suddenly, the Califronian government decided to stop her scholarship. She didn't receive less, nor was it a temporary measurement. It just stopped, like that. Imagine what would happen if a similar situation occured over here. It would cause massive panic."

Beat the neighbour

"The stories in my book are all intensely human and recongnizable. I spoke with students, truck drivers, a restaurant owner, an interior designer. They could have been us. Everybody is part of this worldwide recession. Even in Groningen. The university is also struggling with less income and has to cut down on its expenses. In the next few years, the labour market will get increasingly worse. Current students are going to suffer from that. So you have to make sure that you know more than your neighbour, you need the knowledge. Otherwise someone else will get the job you wanted."

Anyone fired?

"I watched things going wrong and thought, that won't happen to me. Then I go to know Ari Cantor, a 23-year-old man, highly educated at Cornell University, who was employed at Goldman Sachs, a well-established bank. Beggin on Wall Street, he carried a piece of cardboard. 'Will trade for food' it read. Ari got fired, just like 24 of his friends. Twenty-four! I dindn't even have one unemployed friend. Now, I can't walk into a party anymore without asking who got fired this week."

Tears, shock, horror

"Often I was speechless. There I sat, sniffing at the kitchen table of a Frisian emigrant farmer's widow, whose husband committed suicide because he couldn't think of any other way out. That is shocking, it makes you feel horrible. When I drove away from that woman, I realized that she symbolized an incredible amount of misery. Maybe that makes me an exception. When I came to America, I was much more naive. The problems are so widespread and broadly shared; you cannot actually imagine that it can affect an entire society on such a scale. But it does."

Recession porn

"I wrote my book for two groups of people. First, it's meant for readers who just enjoy reading about other people's grief. In America that's called recession porn: it uncovers the rawest human emotions. Second, there are the people who wonder why they've been confronted with miserable stories about the crisis for three years already. People who've lost the plot and are seeking to understand a little bit more about the crisis. By reading how other people are handling it, you might prevent yourself ending up in the same situation. Hopefully my book can be a guide in this respect."

Obelix, still standing

"At first, it took me months to find someone on Wall Street who could clearly explain what was happening there. As the crisis expanded, however, I practically had to keep people away from me. When I tell Americans about the Netherlands, they loot at me as if it were a little Asterix and Obelix village, still standing in the midst of the Big Recession. People desperately hope to be offered a job in the Netherlands, where everything is supposedly going so well."

Bye bye optimimism

"I don't have a clue what is left over of the American optimism. Nobody knows. The people I spoke to are all cracked and affected. They feel betrayed by a system the've always truly believed in: work hard, study hard and then do everything you've ever dreamed of. Here, one tends to condemn that kind of naivety. But this ideology was supported by a complete country. At the moment, the optimism is gone. Maybe it will return, maybe not."

Meet the crisis

Meet Mike Payne, the moustached and tatooed owner of a pawn shop in South Carolina. He is earning a lot of money due to the economic crisis, because a crisis makes people borrow. Unfortunately, it also makes people desperate. With a gun in their hands, 'customers' aks Mike to open the safe. But Mike doesn't feel sorry for robbers. 'He demonstrates how he acts in emergencies. His right hand quickly dives under the counter. Grab. pull, click, goes Mike, and barely half a second later I have a loaded gun aimed at my forehead. Welcome to the downside of the American economy.'
This is a passage from the book's blurb. Staps chose to alternate between gripping personal stories and interviews with American experts, like Barack Obama's highest rankin economic advisors. The chapters do not necessarily have to be read in chronological order. Staps: "This crisis has so many causes, it is hard to find any coherence. What I did was categorize the stories so readers can start with the subjects they're most interested in."

More More Less about the author

Name: Freek Staps
New York name: Freak Steps
High school grade for economics: 4.7 ("I wasn't that good with numers")
Graduated: In history and journalism from the University of Groningen, 2001
Lives: with his girlfriend Claudia and daughter Stella in New York City
Travelled: Over 190,000 km to collect his stories
Spoke: to more than 300 people

Verschenen in de UK, 29 oktober 2009